Rekombinant zona aşısı nedir ve nasıl etki eder?

Rekombinant zona aşısı, zona hastalığını (herpes zoster) önlemek için geliştirilmiş bir aşı türüdür. Zona, suçiçeğine neden olan varicella-zoster virüsünün (VZV) yeniden aktifleşmesi sonucu ortaya çıkan, genellikle ağrılı bir deri döküntüsü ile karakterize bir hastalıktır. Bu aşı, "rekombinant DNA teknolojisi" kullanılarak üretilir, yani virüsün belirli proteinlerini (örneğin, glikoprotein E) ifade etmek için genetik olarak modifiye edilmiş hücreler kullanılır. Bu sayede, aşı canlı bir virüs içermez ve bağışıklık sistemini güvenli bir şekilde uyararak koruma sağlar. Rekombinant zona aşısı, özellikle 50 yaş ve üzeri yetişkinlerde zona ve komplikasyonlarını (örn., postherpetik nevralji) önlemek için onaylanmıştır. Yaygın olarak kullanılan bir örneği, Shingrix markasıdır.

Rekombinant zona aşısının etki mekanizması, bağışıklık sistemini hedef alarak zona virüsüne karşı güçlü ve uzun süreli bir koruma oluşturmasına dayanır. İşleyişi şu adımlarla özetlenebilir:

• Aşı, zona virüsünün yüzeyindeki glikoprotein E (gE) adlı proteine odaklanır. Bu protein, virüsün hücrelere bağlanmasında ve bağışıklık tepkisini tetiklemesinde kritik bir rol oynar.
• Aşı bileşenleri kas içine enjekte edilir. Bu bileşenler, rekombinant gE proteini ve bir adjuvan (bağışıklık güçlendirici madde, örneğin AS01B) içerir. Adjuvan, bağışıklık sisteminin aşıya daha güçlü yanıt vermesini sağlar.
• Bağışıklık sistemi, aşıdaki gE proteinini "yabancı" olarak tanır ve buna karşı antikorlar (humoral bağışıklık) ve T hücreleri (hücresel bağışıklık) üretir. Özellikle T hücreleri, virüsle savaşmada etkilidir ve zona gelişimini engeller.
• Bu tepki, vücudu gerçek bir zona virüsü enfeksiyonuna hazırlar. Eğer virüs yeniden aktifleşirse, bağışıklık sistemi hızla müdahale ederek döküntü, ağrı ve diğer komplikasyonları önler veya hafifletir.

Rekombinant zona aşısı, genellikle iki doz halinde uygulanır (ikinci doz, ilk dozdan 2-6 ay sonra verilir) ve %90'ın üzerinde etkinlik gösterir. Canlı zayıflatılmış zona aşılarına kıyasla daha güçlü ve kalıcı bir bağışıklık sağladığı için tercih edilir.